Iława leży na Warmii, na Pojezierzu Iławskim, nad brzegiem najdłuższego w Polsce jeziora Jeziorak. Na jego akwenie znajduje się 16 różnej wielkości wysp, z których największa – Wielka Żuława o pow. 82,4 ha – jest największą wyspą śródlądową w Europie.

Krajobraz wokół miasta tworzą przede wszystkim jeziora i lasy. Ze względu na znaczną ilość ciekawych zjawisk i obiektów przyrodniczych, całą okolice zaliczono do Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego.


W Iławie jest kilka osiedli złożonych z domów wielorodzinnych: Podleśne, XXX-lecia, Kopernika, Stare Miasto. Natomiast domy jednorodzinne tworzą osiedla: Ostródzkie, Lubawskie, Lipowy Dwór, Gajerek.

Historia miasta
Iława została założona w 1305 r. (na prawie chełmińskim) przez komtura krzyżackiego Siegharda von Schwartzburga. Miasto powstało w miejscu staropruskiej osady. Przywilej lokacyjny potwierdzono w 1317r. i nadano miastu kolejne przywileje. Uzupełnienie przywilejów nastąpiło 10 IV 1333r.,uzupełnienia dokonał komtur dzieżgoński Günther von Schwarzburg. Wydanie w 1338kolejnych przywilejów zakończyło proces budowy miasta. Rozwój Iławy zahamowała zaraza, która w latach 1362-1363 zdziesiątkowała mieszkańców. Młode miasto ponownie musiało zmobilizować siły by mimo przeszkód nadal się rozwijać.

W początkowej fazie wojny trzynastoletniej (1454-1466) Iława opowiedziała się po stronie Związku Pruskiego, do którego wstąpiła wraz z Ostródą, sytuacja- zdobycie Ostródy przez Krzyżaków i klęska wojsk pod Chojnicami, zmusiła jednak Iławian do zmiany stanowiska. Miasto stanęło po stronie Krzyżackiej. Postanowienia Pokoju Toruńskiego zostawiły Iławę (jako lenno polskie) przy Zakonie.

Na krótko pod panowanie polskie miasto przeszło w 1I 1520 r, jednak już 30 IX 1520 na skutek zdrady mieszczan, opowiadających się po stronie Zakonu, Iławę zdobyły wojska Krzyżackie. Ostateczna klęska Zakonu Krzyżackiego i sekularyzacja jego dóbr sprawiły, że Iława stanowiąc świeckie Księstwo Pruskie, stała się lennem Polski (1525).

Liczne w XVI w. wojny szczęśliwie omijały Iławę, która w tym okresie liczyła ok. 400 mieszkańców (liczba ludności polskiej sięgała 10%). Od połowy XVII w. zaczęły się dla Iławy trudne czasy. Miasto wiodło spór ze starostami (Kreytzenami) i było trawione pożarami, które w znacznej części zniszczyły miasto. W końcu XVII w. Iławę dotknął najgorszy ze wszystkich pożarów, w płomieniach stanęło całe miasto. Konsekwencje klęski były tak ogromne, że konieczna była pomoc władz państwa. Odbudowa Iławy była powolna - wojny i zarazy jej nie sprzyjały.

Wiek XVIII to dla Iławy czas rozwoju. Do miasta, leżącego przy szlaku handlowym wiodącym z Gdańska do Warszawy, do Grudziądza i Malborka napływali osadnicy, co z pewnością sprzyjało rozwojowi. W 1772 r. Iławę zamieszkiwało 924 osób a dziesięć lat później już 1045. Na wiek XIX przypada dalszy rozwój miasta, powstaje straż miejska (1848), garnizon wojskowy (1850),szkoła katolicka (1859), do użytku oddana zostaje iławska odnoga Kanału Ostródzko-Elbląskiego (1860), powstaje droga łącząca Iławę z Prabutami i Suszem(1863), dwa lata później oddana do użytku zostaje droga z Iławy do Lubawy. 1 XII1872 otwarto linię kolejową Toruń-Iława-Ostróda-Wystruć.

W wiek XX Iława wkraczanie tylko z rozbudowaną linią kolejową ( w 1882 powstało połączenie kolejowe z Brodnicą) , ale także z siecią gazowniczą, zapoczątkowaną budową wodociągów, 351zakładami przemysłowymi (w tym 2 tartaki, 2 browary, fabryka maszyn, fabryka papy, wytwórnia mydła i inne), 55 szynkami i gospodami oraz licznymi placówkami handlowymi.

Początek XX wieku to dalszy rozwój miasta. W latach1900-1904 stopniowo uruchamiano wodociągi i kanalizację, rozbudowano gazownię miejską i linię kolejową-Iława stała się głównym węzłem kolejowym w tym rejonie. W 1910r. Iławę zamieszkiwało 10 086 osób, w tym garnizon liczący 3 000 tys. żołnierzy. Zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego, budującego nowy powojenny ład odbył się na Warmii i Mazurach plebiscyt, którego wyniki przesądziły o przynależności Iławy do Niemiec. "Za Polską" opowiedziało się 235 osób, co stanowiło 5% głosujących. Lata 1924-1930 to czas prosperity, który miasto potrafiło doskonale wykorzystać.

W ramach programu doraźnego z 16 XII1927r., Pomocy dla Prus Wschodnich z 7 II 1928r. ,oraz Pomocy dla Wschodu z 31III 1931r. Prusom Wschodnim przyznano milionowe dotacje, z których część przypadła Iławie. Władze miasta potrafiły dobrze zainwestować otrzymane pieniądze (głównie w turystykę i szkolnictwo). Krach na giełdzie w Nowym Jorku,który zapoczątkował wielki kryzys gospodarczy uaktywnił w Niemczech przeciwników dotychczasowego porządku, najbardziej nieprzejednanym była NSDAP, która swoich zwolenników pozyskała także w Iławie. W przededniu wojny w Iławie mieszkało 12772 osób, w tym 6028 mężczyzn oraz 1150 mężczyzn w garnizonie.

Wybuch wojny, zakończenie kampanii wrześniowej 1939 r. oraz dekret Hitlera z 8 XI 1939r. zmieniły sytuację Iławy, która na skutek podziału okupowanych przez Niemcy ziem polskich, odzyskała swoje dawne zaplecze gospodarcze tzn. powiaty lubawski i brodnicki oraz znaczenie jako ważny węzeł kolejowy Wystruć-Berlin-Gdańsk-Warszawa. W związku z tym do Iławy powróciło wiele urzędów związanych z obsługą kolei. Liczono również na przybycie 2 000nowych mieszkańców, dla których powstać musiały mieszkania.

W związku z tym głównym zadaniem władz miasta była ich budowa. Tę i inne inwestycje wykonano siłami więźniów i robotników przymusowych, którzy pracowali nad rozbudową węzła kolejowego, dworca towarowego i stacji przeładunkowej. Wyczerpująca praca i głód sprawiały, że ginęli masowo. W nocy z 19 na 20 stycznia 1945r. na dwie doby przed zdobyciem miasta przez Armię Czerwoną mieszkańcom nakazano ewakuację.

22 stycznia 1945 roku po ciężkich walkach Iława została zdobyta. Rosjanie systematycznie niszczyli miasto należące do terytorium wrogiego,znienawidzonego przez nich państwa. Efektem tych działań były zniszczenia szacowane na 75%. Już w kwietniu 1945 r. pojawili się w Iławie wysłannicy władz polskich z zadaniem zorganizowania administracji, oświaty, życia religijnego i przejęcia mienia poniemieckiego. Począwszy od kwietnia 1945r. do Iławy zaczęli docierać Polacy. Z czasem zaczęto kierować tu repatriantów z Kresów Wschodnich włączonych w czasie wojny do Związku Radzieckiego. Szacuje się, że w grudniu1945r.

Iława liczyła 1138 mieszkańców. Miasto dość szybko stawało na nogi:zorganizowano Zarząd Miejski (V 1945), powstał pierwszy polski Urząd Pocztowy(7V 1945), zorganizowano Powiatowy Urząd Ziemski (24V1945), powołano burmistrza(1 VI 1945) i starostę powiatowego (13 VII 1945). W następnych latach tworzono zakłady pracy ( już w 1947 funkcjonowało w Iławie ponad 40 zakładów rzemieślniczych ) , otwierano sklepy w (1947 działało 10 sklepów). W październiku 1945 zorganizowano szkołę powszechną, miesiąc później zaczął działać przejęty od Rosjan szpital. Wraz z rozwojem miasta rosła liczba jego mieszkańców - 1 VI 1946 Iława liczyła 2259 mieszkańców, 31 XII 1947 miasto zamieszkiwało 4620 osób, a w IX 5124.

Choć Iława leżała na skraju powiatu to 27lipca 1946r. Powiatowa Rada Narodowa w Suszu uchwaliła przeniesienie siedziby starostwa z Susza do Iławy, o przenosinach zadecydowało połączenie kolejowe z Olsztynem, Toruniem, Gdańskiem i Warszawą. W 1948r. w życie gospodarcze państwa a tym samym miasta zaczęła wkraczać polityka. W wyniku podjętej na szczeblu centralnym bitwy o handel rozpoczęto likwidację handlowej działalności prywatnej, zastępując ją handlem spółdzielczym i państwowym.

W Iławie w wyniku działań podjętych w ramach bitwy o handel zlikwidowano kilka piekarni i sklepów mięsnych. Wszelaką działalnością handlową zaczęły zajmować się głównie spółdzielnie. Rok 48 przyniósł mieszkańcom również wydarzenia bardziej radosne np. 1 IX otwarto 11-letnią szkołę ogólnokształcącą stopnia podstawowego i licealnego.

W lata pięćdziesiąte Iława weszła jako miasto liczące 6289osób. Liczba ludności ciągle rosła w 1960r. Iławę zamieszkiwało 12029 mieszkańców. Powstawały kolejne szkoły, zakłady przemysłowe i instytucje użyteczności publicznej. W latach sześćdziesiątych, kiedy Iława była już odbudowana i uporządkowana pod względem urbanistycznym rozpoczęto inwestycje,które pozwoliłyby na rozwinięcie szerokiej działalności turystycznej. Zaczęto rozbudowywać i modernizować już istniejące obiekty turystyczne oraz tworzyć bazę noclegową i gastronomiczną. Podjęte działania dały rezultat- w 1969 r. Iława zdobyła I miejsce w konkursie na najlepiej przygotowaną miejscowość turystyczną w województwie olsztyńskim.

Latach siedemdziesiąte to dla Iławy czas inwestycji-budowano osiedla mieszkaniowe, nowe centrum (przy ulicy Sobieskiego), oddano do użytku kotłownię miejską. Prace rozpoczęte w latach siedemdziesiątych kontynuowano w następnym dziesięcioleciu. Zmiany ustrojowe, do których doszło w latach dziewięćdziesiątych wywarły ogromny wpływ na życie gospodarcze i kulturalne miasta i jego mieszkańców.